Powrót do przykładowych poleceń, ćwiczeń, pytań i testów z geografii

Test z geografii fizycznej

l. Geomorfologia jest nauką o:
A) ukształtowaniu powierzchni Ziemi
B) budowie i morfologii dna oceanów
C) wpływie atmosfery na morfologię gleb
D) zależnościach klimatyczno-glebowych
 2. Kartografia to nauka o:
 A) pomiarach Ziemi
 B) budowie wnętrza Ziemi
 C) rozmieszczeniu życia na Ziemi
 D) mapach
3. Pedologia to nauka o:
A) glebach
B) skalach
C) formach dna morskiego
D) badająca przeszłość Ziemi
 4. Fitogeografia to nauka o:
 A) rozmieszczeniu formacji roślinnych na Ziemi
 B) glebach
 C) rozmieszczeniu zwierząt na Ziemi
 D) pomiarach Ziemi
5. Geologia dynamiczna bada:
A) budowę poszczególnych fragmentów skorupy ziemskiej
B) procesy zachodzące w litosferze i na jej powierzchni
C) litosferę i procesy w niej zachodzące
D) bada przeszłość Ziemi
 6. Skala mapy w zależności od zapisu nazywa się różnie. Zapis 1cm – 1 000 km to skala:
 A) liniowa
 B) liczbowa
 C) mianowana
 D) liczbowa i mianowana
7. Odległość w terenie wynosi 200 km, na mapie ta sama odległość odpowiada l cm, podaj, w jakiej skali 
   wykonano mapę:
A) l :200 000 000
B) l :20 000 000
C) 1:2 000
D) 1:200
 8. Skale małe to:
 A) 1:5 000 000
 B) 1:250 000
 C) 1:30 000
 D) 1:10 000
9. Mapy topograficzne rysowane są w skali:
A- od l :2 500 do l: 1 000 000
B) od 1:5 000 do 1:200 000
C) od l :2 000 do 1:4 000
D) poniżej l: 1000
 10. Izohipsy to linie łączące punkty o:
 A) jednakowym zasoleniu
 B) jednakowych temperaturach
 C) jednakowych głębokościach
 D) jednakowych wartościach wysokości bezwzględnych
11. Metoda sygnaturowa oparta jest na:
A) liniach najdalszych zasięgów
B) znakach umownych
C) zróżnicowaniu barw
D) rozmiarach i zróżnicowaniu kartodiagramu
 12. Która z niżej podanych wersji budowy atmosfery jest prawidłowa?
 A) troposfera; stratosfera, mezosfera, termosfera, egzosfera
 B) troposfera, stratosfera, mezosfera, egzosfera, termosfera
 C) troposfera, stratosfera, termosfera, mezosfera, egzosfera
 D) troposfera, stratosfera, egzosfera, termosfera mezosfera
13. Który z wariantów przedstawiający chemiczny skład troposfery jest prawidłowy:
A) 20% tlen, 78% azot, 2% argon i inne gazy
B) 21% azot, 78% tlen, l% argon i inne gazy
C) 21% tlen, 78% azot, l % argon i inne gazy
D) 74% argon, 21% tlen, 5% azot i inne gazy
 14. "Dziurę ozonową" po raz pierwszy odkryto ponad 30 lat temu nad:
 A) Antarktydą
 B) Arktyką
 C) południową Afryką
 D) Australią
15. Warstwa ozonowa znajduje się:
A) w stratosferze na wysokości 8-30 km
B) w stratosferze na wysokości 20-30km
C) w mezosferze na wysokości 70-80km
D) w stratosferze, tylko w okolicach równikowych
 16. Stratosferę charakteryzuje:
 A) raptowny wzrost temperatury, zorze polarne
 B) wzrost temperatury od -55°C do 0°C, występowanie warstwy ozonowej
 C) spadek temperatury wraz z wysokością, kształtowanie się procesów pogodowych
 D) silna jonizacja, pionowe ruchy powietrza
17. Spadek temperatury wraz z wysokością wynosi:
A) 6,6°C na każde 100 metrów wysokości
B) 1,0°C na każde 100 metrów wysokości
C) 5,0°C na każde 100 metrów wysokości
D) 0,6°C na każde 100 metrów wysokości
 18. Najzimniej w ciągu doby jest:
 A) o północy
 B) tuż przed wschodem Słońca
 C) o wschodzie Słońca
 D) tuż po zachodzie Słońca
19. Jeżeli temperatura na poziomie morza wynosi 7°C to na wysokości 2 000 m jest:
A) +16°C
B) +15°C
C) + 10°C
D) - 5°C
 20. Masy powietrza morskiego powstają w strefie:
 A) wszędzie nad morzami i oceanami
 B) równikowych wód oceanicznych
 C) nad oceanami w strefach umiarkowanych
 D) Oceanu Spokojnego
21. Masy powietrza polarnego powstają na obszarach:
A) tylko wysoko w górach
B) umiarkowanych
C) okołobiegunowych
D) tylko nad Antarktyda
 22.Kierunek pasatów na półkuli północnej to:
 A) północ - południe
 B) południe -północ
 C) północny-wschód - południowy-zachód
 D) południowy-zachód - północny-wschód
23. Strefa pasatów występuje na obszarach
A) podbiegunowych
B) międzyzwrotnikowych
C) szerokości umiarkowanych
D) tylko w południowo-wschodniej Azji
 24. Linia zbieżności pasatów znajduje się na:
 A) na biegunie północnym
 B) na zwrotniku Raka
 C) na równiku
 D) na zwrotniku Koziorożca
25.Wszystkie z następujących wiatrów są cyklonami z wyjątkiem:
A) pasatów
B) tajfunów
C) huraganów
D) tornado
 26. Strefa wędrownych cyklonów jest charakterystyczna dla:
 A) obszarów niskich szerokości geograficznych
 B) obszarów wysokich szerokości geograficznych
 C) obszarów podbiegunowych
 D) obszarów północnej Azji
27.Do wiatrów lokalnych należą:
A) halny, mistral, bora
B) monsun, halny, bora
C) pasat, sirocco, halny
D) pasat, monsun, halny
 28.Najwieksze opady na świecie zanotowano:
 A) w dorzeczu dolnego Nilu
 B) w równikowej Afryce
 C) w dorzeczu Amazonki
 D) u podnóża Himalajów
29. Sezonowe opady w Indiach powodują:
A) Himalaje, blokujące wiatry ze środkowej Azji
B) tropikalna lokalizacja Indii
C) wiatry monsunowe
D) duże amplitudy temperatury
 30. Klimat Zachodniej Europy jest łagodny jak na tę szerokość geograficzną ponieważ:
 A) przeważają tu wiatry zachodnie
 B) cała Europa leży w strefie niskich ciśnień
 C) wzdłuż wybrzeży płynie Prąd Północno-Atlantycki
 D) Europa ma dużo mórz przybrzeżnych
31. Wszystkie z następujących typów klimatu występują na półkuli południowej z wyjątkiem:
A) subpolarnego
B) śródziemnomorskiego
C) umiarkowanego chłodnego, lądowego
D) zwrotnikowego pustynnego
 32. Cztery miasta, które leżą na tej samej szerokości geograficznej mają w styczniu podaną niżej 
     temperaturę, które z nich jest najbardziej oddalone od morza:
 A) + 7°C
 B) 18°C
 C) 2°C
 D) + 3°C
33. Z nizinami równikowymi związane są:
A) silne opady deszczu po południu
B) zimne noce
C) silne wiatry
D) duże amplitudy roczne temperatur
 34. Który z klimatów ma największe dobowe amplitudy temperatur?
 A) monsunowy
 B) pustynny
 C) śródziemnomorski
 D) równikowy
35. Klimat Szczecina w lipcu różni się od klimatu Moskwy; w tym samym czasie:
A) w Szczecinie są niższe opady i niższa temperatura
B) w Szczecinie są wyższe opady i niższa temperatura
C) w zasadzie nie ma większych różnic
D) w Szczecinie jest dużo wyższa temperatura
 36. Różnica między systemem geocentrycznym, a heliocentrycznym polega na:
 A) zmianie kolejności planet krążących wokół Słońca
 B) zmianie położenia Ziemi względem Słońca
 C) zmianie kolejności planet i innych ciał krążących wokół Słońca
 D) zmianie położenia Księżyca wokół Ziemi
37. Charakterystyczne cechy gwiazd to:
A) świecą tylko nocą
B) świecą światłem odbitym
C) świecą światłem naturalnym
D) są to najbliższe Ziemi ciała niebieskie, świecą światłem odbitym
 38. Planety olbrzymie różnią się od planet podobnych do Ziemi:
 A) kształtem, rozmiarami i odległością
 B) rozmiarami, budową i kształtem
 C) rozmiarami, budową i odległością
 D) rozmiarami, kształtem i temperaturą
39. Ziemia wykonuje dwa ruchy:
A) obrotowy z W na E i obiegowy, odwrotny do kierunku wskazówek zegara
B) obrotowy ze E na W i obiegowy, odwrotny do kierunku wskazówek zegara
C) obrotowy z W na E i obiegowy, zgodny z ruchem wskazówek zegara
D) obrotowy z E naW i obiegowy, zgodny z ruchem wskazówek zegara
 40. Różnica czasu słonecznego w Polsce między skrajnymi punktami wynosi:
 A) l0 minut
 B) 20 minut
 C) 40 minut
 D) nie ma wcale
41. Dzień i noc jest skutkiem ruchu:
A) obiegowego Ziemi
B) obrotowego Ziemi
C) nachylenia osi ziemskiej do drogi, jaką wykonuje
D) ruchu obiegowego Ziemi i nachylenia osi ziemskiej do drogi, jaką wykonuje
 42. Dobowy rytm zmian oświetlenia Ziemi nie jest zachowany na obszarach:
 A) strefy umiarkowanej północnej
 B) w strefach podbiegunowych
 C) strefy miedzyzwrotnikowej
 D) strefy umiarkowanej południowej
43. Kalendarzowe pory roku najwyraźniej zaznaczają się:
A) w średnich szerokościach geograficznych
B) w wysokich szerokościach geograficznych
C) w niskich szerokościach geograficznych
D) w niskich i wysokich szerokościach geograficznych
 44. Sezon narciarski w Polsce trwa w miesiącach od grudnia do kwietnia natomiast w Australii:
 A) od listopada do lutego
 B) w tym samym okresie, co w Polsce
 C) od stycznia do maja
 D) od czerwca do września
45. Spłaszczenie Ziemi na biegunach jest wynikiem:
A) ruchu obiegowego Ziemi
B) ruchu obrotowego Ziemi
C) obu tych ruchów
D) nachylenia osi ziemskiej do drogi, jaką Ziemia wykonuje
 46. Umiarkowane strefy oświetlenia Ziemi mieszczą się w następujących szerokościach 
     geograficznych:
 A) od 23°30' do 66°30'
 B) od 66°30' do 90°
 C) między 23°30'N,a 23°30'S
 D) między 0°, a 66°30'
47. 21 marca, Słońce świeci pod kątem 66°30' na:
A) koło podbiegunowe
B) zwrotnik
C) równik
D) bieguny
 48. Najwyższy kąt padania promieni słonecznych na kołach podbiegunowych wynosi:
 A) 0°
 B) 23°30'
 C) 66°30'
 D) 47°
49.Najniższy kąt padania promieni słonecznych 22 VI na równiku wynosi:
A) 85°25'
B) 47°00'
C) 66°30'
D) 23°50'
 50. Dnia 22 grudnia na biegunie południowym kąt padania promieni słonecznych wynosi:
 A) 23°30'
 B) 0°
 C) 10°00'
 D) 47°00'
51.Zenit to położenie Słońca względem powierzchni Ziemi pod kątem:
A) 0°
B) 66,50°
C) 47°00'
D) 90°00'
 52. Linia zmiany daty przebiega wzdłuż południka 180° i w zasadzie z nim się pokrywa 
     na wszystkich obszarach, z wyjątkiem:
 A) oceanów
 B) wysp i półwyspów
 C) lądów
 D) obszarów bezludnych
53. Czas uniwersalny obejmuje obszar od południka:
A) 07°30'W -7°30'E
B) 07°30'W -22°30’E
C) 0°-15°00'E
D) 22°30'W - 45°00'W
 54. Pory roku są wynikiem:
 A) ruchu obiegowego Ziemi, szerokości geograficznej i nachylenia płaszczyzny równika do 
    płaszczyzny orbity Ziemi pod kątem 23°27'
 B) ruchu obiegowego Ziemi, nachylenia osi ziemskiej pod katem 23°27’ do płaszczyzny orbity 
    i nachylenia płaszczyzny równika do płaszczyzny orbity Ziemi pod kątem 66°33'
 C) ruchu obiegowego Ziemi, nachylenia osi ziemskiej pod katem 66°33' i kształtu Ziemi
 D) nachylenia osi ziemskiej do płaszczyzny Ziemi pod kątem 66°33', nachylenia płaszczyzny 
    równika do płaszczyzny orbity Ziemi pod kątem 23°27' i ruchu obiegowego Ziemi
55. Szerokość geograficzną danego miejsca można wyznaczyć w południe:
A) czasu strefowego w dniu przesilenia zimowego
B) czasu słonecznego w dniach równonocy wiosennej i jesiennej
C) czasu słonecznego w dniu przesilenia letniego
D) czasu słonecznego w dniu równonocy jesiennej.
 56. Tylko jeden z prądów ma ocieplający wpływ na wybrzeże, wzdłuż którego płynie:
 A) prąd Kalifornijski
 B) prąd Zatokowy
 C) prąd Peruwiański
 D) prąd Labradorski
57. Dlaczego temperatury lata zachodniej i wschodniej Europy różnią się znacznie?
A) średnie wzniesienie Europy wynosi ok. 290 m.n.p.m.
B) Europa Zachodnia leży blisko oceanu
C) w Europie Zachodniej występują małe opady deszczu
D) Europa Zachodnia leży blisko Dryfu Wiatrów Zachodnich
 58. Przyczyny występowania pływów to przede wszystkim:
 A) różnice temperatur wód
 B) przyciąganie ciał niebieskich Słońca i Księżyca
 C) przyciąganie najbliższego Ziemi ciała niebieskiego, Słońca
 D) silne wiatry wiejące stale z tego samego kierunku
59. Największe przypływy (19-20 m) występują:
A) na południowych wybrzeżach Bałtyku
B) na wybrzeżach Morza Czarnego
C) na wybrzeżach północnej Kanady
D) na północnych wybrzeżach Morza Śródziemnego
 60. Zlewisko to:
 A) zbiornik wodny, do którego spływają rzeki
 B) obszar, z którego spływają rzeki do jednego zbiornika wodnego
 C) obszar, na którym znajduje się rzeka główna wraz z dopływami
 D) miejsce ujścia rzeki
61. Dorzecze to:
A) wszystkie dopływy wpadające do rzeki
B) obszar ujściowy rzeki
C) rzeka główna wraz z dopływami
D) obszar, na którym znajduje się rzeka główna wraz z dopływami
 62. System rzeczny to: 
 A) rzeki wpadające bezpośrednio do morza
 B) rzeka główna wraz z dopływami
 C) górny bieg rzeki
 D) obszar, po którym płynie rzeka główna wraz z dopływami
63. Rzeka główna to:
A) największa rzeka danego obszaru
B) rzeka mająca bezpośrednie ujście do morza
C) rzeka, do której wpływa największa ilość dopływów
D) rzeka nie posiadająca dopływów
 64. Estruarium to:
 A) ujście rzeki do płytkiego zbiornika wodnego
 B) ujście rzeki do głębokiego zbiornika wodnego
 C) meandrująca rzeka w odcinku ujściowym
 D) sztuczny zbiornik w pobliżu ujścia
65. Które jezioro zawdzięcza swoje powstanie działalności lodowców górskich?
A) Raduńskie
B) Gardno
C) Wiktorii
D) Morskie Oko
 66. Bajkał to jezioro:
 A) krasowe
 B) kalderowe
 C) tektoniczne
 D) kosmiczne
67. Warunki, które wpływają na powstanie lodowców, to:
A) duże wysokości n.p.m.
B) obfite opady śniegu i szybkie topnienie
C) obfite opady śniegu i niskie temperatury
D) niskie szerokości geograficzne i małe nachylenia stoków
 68. Granica wiecznego śniegu to:
 A) linia, powyżej której więcej śniegu przybywa niż ubywa
 B) linia, powyżej której więcej śniegu ubywa niż przybywa
 C) linia podobnego zasilania i topnienia
 D) linia, powyżej której opad śniegu jest sporadyczny
69. Lodowiec górski składa się z:
A) czapy lodowej i jęzora
B) pola firnowego i jęzora
C) pola firnowego i wielu krótkich jęzorów
D) pola firnowego i kilku czap lodowych
 70. Lądolody występują na obszarach
 A) Półwyspu Skandynawskiego
 B) wysokich gór świata
 C) Antarktydy i północnej Azji
 D) Antarktydy i Grenlandii
71. Obecnie lodowce górskie występują:
A) w Karpatach
B) w Himalajach
C) w Sudetach
D) w Masywie Centralnym
 72. Wody gruntowe to:
 A) wody nie biorące udziału w obiegu wody w przyrodzie
 B) wody biorące udział w obiegu wody w przyrodzie
 C) wody o temperaturze zbliżonej do średniej temperatury rocznej danego obszaru
 D) wody samoczynnie wypływające
73. Wody głębinowe to:
A) wody podlegające wpływom atmosferycznym
B) nieodnawialne zasoby wody
C) odnawialne zasoby wody
D) wody biorące udział w obiegu wody w przyrodzie
 74. Gejzer to miejsce, gdzie woda
 A) wypływa samoczynnie w regularnych odstępach czasu
 B) wypływa samoczynnie na powierzchnię Ziemi
 C) jest silnie zmineralizowana
 D) jest gorąca i silnie zmineralizowana
75. Obszary występowania gejzerów i gorących źródeł to:
A) Sardynia, Korsyka, Wyspy Liparyjskie
B) Wyspy Kanaryjskie
C) Islandia, Nowa Zelandia i Kamczatka
D) Wyspy Galapagos
 76. Wody artezyjskie tworzą się, gdy:
 A) występują sporadycznie opady w oazach
 B) budowa geologiczna jest nieckowata
 C) klimat jest gorący i suchy
 D) są bardzo duże opady w okresie letnim
77. Główne składniki zewnętrznego płaszcza Ziemi, to:
A) krzem, magnez, żelazo, nikiel
B) nikiel, żelazo, krzem, magnez
C) chrom, żelazo, krzem, magnez
D) magnez, żelazo, nikiel, krzem
 78. Warunki panujące we wnętrzu Ziemi, to wysoka temperatura i duże ciśnienie. Wartości 
     te wahają się w granicach:
 A) temperatura 4500 – 6000°C, ciśnienie 3,5 mln atmosfer
 B) temperatura powyżej 3000 - 5000°C, a ciśnienie 1,2 mln atmosfer
 C) temperatura powyżej 8000°C, a ciśnienie powyżej 5,5 mln atmosfer
 D) temperatura dochodzi do 2000°C, a ciśnienie do ponad 10 mln atmosfer
79. Procesy egzogeniczne, to wszystkie niżej wymienione, z wyjątkiem:
A) wietrzenia
B) ruchów wielkopromiennych
C) grawitacyjnych ruchów masowych
D) erozji i akumulacji
 80. Procesy endogeniczne to:
 A) długotrwałe ruchy wiążące się z przemieszczaniem magmy w litosferze
 B) ruchy osuwiskowe
 C) ruchy związane z wylewem magmy w erupcji szczelinowej
 D) ruchy związane z akumulacją
81. Plutonizm to:
A) zjawiska związane z wydobywaniem się materiałów piroklastycznych
B) zjawiska związane z krzepnięciem magmy na powierzchni Ziemi
C) zjawiska związane z krzepnięciem i krystalizacją magmy pod powierzchnią Ziemi
D) zjawiska związane z silnymi erupcjami wulkanów eksplozywnych
 82. Z wulkanów efuzywnych podczas erupcji wydobywają się przede wszystkim:
 A) utwory piroklastyczne
 B) lawa
 C) gazy wulkaniczne
 D) utwory piroklastyczne i lawa
83. Największa ilość wulkanów w Europie znajduje się:
A) na wyspach Kanaryjskich
B) we Włoszech
C) na wyspach Morza Śródziemnego
D) w Skandynawii
 84. Skały magmowe głębinowe tworzą intruzje, które przybierają różną formę – batolitów, 
     lakkolitów. Batolity to:
 A) ogromnych rozmiarów zakrzepłe we wnętrzu litosfery, ogniska magmowe
 B) zakrzepłe tuż pod powierzchnią Ziemi soczewy magmowe
 C) ogromne ogniska płynnej magmy
 D)magma docierająca i wylewająca się na powierzchnię Ziemi
85. Skały przeobrażone powstają z innych skał:
A) we wnętrzu Ziemi na skutek procesów stygnięcia magmy
B) na powierzchni Ziemi na skutek wysokiej temperatury
C) we wnętrzu Ziemi pod wpływem tylko wysokiego ciśnienia
D) wewnątrz Ziemi na skutek wysokiej temperatury i dużego ciśnienia
 86. Antracyt to odmiana:
 A) ropy naftowej
 B) węgla
 C) rudy miedzi
 D) soli kamiennej
87. Hipocentrum to:
A) ognisko trzęsienia Ziemi
B) punkt najwcześniej uderzany falą sejsmiczną
C) obszar największych zniszczeń
D) obszary najczęstszych trzęsień Ziemi
 88. Geograficzne rozmieszczenie trzęsień Ziemi pokrywa się z:
 A) obszarami akumulacji
 B) obszarami masowych ruchów osuwiskowych
 C) obszarami aktywności wulkanicznej
 D) obszarami ruchów epejrogenicznych
89. Trzęsienia Ziemi mają ograniczony lokalny zasięg, gdy spowodowane są:
A) kolizjami płyt litosfery
B) działalnością wulkaniczną
C) masowymi ruchami osuwiskowymi
D) ruchami epejrogenicznymi
 90. Skala Richtera określa wielkość trzęsienia Ziemi na podstawie:
 A) zasięgu obszaru zniszczeń
 B) przyspieszenia fali sejsmicznej
 C) skutków trzęsienia Ziemi
 D) amplitudy drgań
91. Przewaga wietrzenia mechanicznego występuje w obszarach położonych:
A) w klimacie gorącym i suchym
B) w klimacie gorącym i wilgotnym
C) w klimacie suchym i chłodnym
D) w klimacie umiarkowanym
 92. Hamada to pustynia:
 A) żwirowa
 B) piaszczysta
 C) skalista
 D) piaszczysto-żwirowa
93. Wydmy paraboliczne powstają:
A) na przedpolach pustyń kamienistych
B) w centralnych częściach pustyń piaszczystych
C) na obrzeżach pustyń, gdzie jest nieco wilgoci
D) na przedpolach pustyń żwirowych
 94. Obszary lessowe występują:
 A) w dolinach i ujściach rzek strefy gorącej
 B) w znacznej odległości od pustyń w strefie półsuchej
 C) na przedpolu wydm śródlądowych
 D) w kotlinach podgórskich
95. Rzeki meandrują na odcinku:
A) biegu górnego
B) biegu środkowego
C) biegu dolnego
D) w okolicach ujściowych
 96. Procesom krasowienia podlegają:
 A) lessy i gipsy
 B) iły i gipsy
 C) piaski i wapienie
 D) wapienie i gipsy
97. Sandry to utwory powstałe na skutek działalności:
A) wód podziemnych
B) wód fluwioglacjalnych
C) morza 
D) wiatru
 98. Pierwsze formy ludzkie pojawiły się w:
 A) kambrze
 B) trzeciorzędzie
 C) jurze
 D) dewonie
99. Początki fałdowania alpejskiego miały miejsce w:
A) kredzie
B) trzeciorzędzie
C) triasie
D) kambrze
 100. Jaka jest rzeczywista odległość między miejscowościami A i B, jeżeli na mapie w skali 
      1:300000 odległość ta wynosi 5 cm.:
 A) 15 km
 B) 150km
 C) 1500 km
 D) 15000 km
101. Przy przedstawianiu na mapie powierzchni kuli ziemskiej lub jej fragmentów występują 
     deformacje. Największe zniekształcenia powstają przy przedstawianiu:
A) całej powierzchni Ziemi
B) niedużego fragmentu kuli ziemskiej
C) poszczególnych kontynentów
D) półkul
 102. Limnologia i potamologia to nauki geograficzne związane z:
 A) hydrosfera
 B) atmosfera
 C) litosfera
 D) biosfera
103. Glacjologia zajmuje się badaniem:
A) lodowców i lądolodów
B) lodowców górskich
C) lądolodów na kuli ziemskiej
D) badaniem lodu i jego właściwościami
 104. W dniu zrównania dnia z nocą w pewnej miejscowości Słońce świeci pod kątem 52°. 
      Miejscowość ta leży zatem na:
 A) 28° szerokości geograficznej N i S
 B) 52° szerokości geograficznej N i S
 C) 38° szerokości geograficznej N
 D) 52° szerokości geograficznej S
105. Podróżując samolotem z San Francisco do Pekinu przekraczamy południk 180°. Lot odbywamy 
     w sobotę, w związku z tym:
A) po sobocie następuje ponownie sobota
B) po sobocie następuje poniedziałek
C) po sobocie następuje piątek
D) po sobocie następuje niedziela
 106. Gdy w Warszawie (21° długości geograficznej E) jest moment górowania Słońca, to 
      godzina 17°° jest na:
 A) na południku 96° dł. geograficznej wschodniej
 B) na południku 96° dł. geograficznej zachodniej
 C) na południku 117° dł. geograficznej wschodniej
 D) na południku 117° dł. geograficznej zachodniej
107. Atacama charakteryzuje się małą ilością opadów. Który z niżej wymienionych czynników 
     decyduje o tym?
A) zimny prąd morski
B) bariera górska
C) wysoka temperatura
D) ciepły prąd morski
 108. Na Ziemi Ognistej jest znacznie zimniej niż na Florydzie. Decyduje o tym przede wszystkim:
 A) szerokość geograficzna
 B) zróżnicowane ukształtowanie powierzchni
 C) sąsiedztwo oceanów
 D) wysokość nad poziomem morza
109. Charakterystyczna cecha pustyń, zwłaszcza australijskich jest bardzo mała ilość obszarów 
     nie porośniętych roślinnością. Wynika to stąd, że:
A) występują tu wody artezyjskie
B) płytko zalegają tu wody gruntowe
C) są to obszary zasobne w wody powierzchniowe
D) na tych terenach występują rzeki okresowe
 110. Rzeki zasilane przez opady równomiernie przez cały rok, o ustroju deszczowo-oceanicznym to:
 A) Tamiza i Sekwana
 B) Wisła i Odra
 C) Nil i Amazonka
 D) Ganges i Jangcy
Powrót do przykładowych poleceń, ćwiczeń, pytań i testów z geografii

2. Tematy do opracowania na próbną maturę (Dotyczy roku 2004)

Zadanie 1
Tematy do przygotowania:
1.	Cechy mapy;
2.	Elementy legendy;
3.	Metody prezentacji treści na mapie;
4.	Przyrodnicze składniki środowiska geograficznego i budowa Tatr.
Mapa to obraz przedstawiający powierzchnię Ziemi lub jej część w określonym zmniejszeniu, 
na płaszczyźnie, z zachowaniem zasad odwzorowania, przy użyciu umownych znaków graficznych.
Cechy mapy: wykonanie na płaszczyźnie, znaki umowne (legenda), uogólnienie, wymierność dzięki 
skali i zasadom odwzorowania.
Metody prezentacji treści na mapie: np. sygnatur, sygnatur liniowych, izolinii, tła jakościowego.
Tatry Wschodnie (skały magmowe, zwłaszcza granitowe (strome stoki, skaliste granie, doliny 
U-kształtne, progi skalne, moreny, cyrki polodowcowe) – Przełęcz Liliowe – Tatry Zachodnie 
(łagodne zbocza, jaskinie, wywierzyska, ponory, jeziora wytopiskowo-morenowe)

Zadanie 2
Tematy do przygotowania:
1.	Orientacja w terenie;
2.	Kierunki świata.
Na ogół na mapach jest oznaczenie kierunku północnego. Jeśli go nie ma, to mapa powinna 
być zorientowana w taki sposób, że kierunek północny jest w górę mapy.
Aby właściwie poruszać się z mapą w terenie, należy ją zorientować, czyli odnieść 
do pewnych charakterystycznych szczegółów. Konieczne jest w tym celu onalezienie 
na mapie miejsca, w którym się znajdujemy i innego wybranego przez nas miejsca 
na mapie i w terenie. Mapa jest zorientowana prawidłowo, jeśli przed nami na przedłużeniu 
linii przechodzącej przez orientacyjne punkty na mapie widzimy wybrane przez nas miejsce 
w terenie. Wtedy łatwo, analogicznie jak na mapie możemy określać w przybliżeniu kąty 
zawarte pomiędzy wyznaczoną przez nas wcześniej linią, a linią przechodzącą przez 
miejsce naszego pobytu i szukane miejsce w terenie bądź na mapie.
Kierunki świata można określać względem jednego ustalonego przez nas kierunku 
(np. Gwiazda Polarna – kierunek północny; Słońce w południe – kierunek południowy, 
strona pokrycia pni drzew mchem wyznacza kierunek północny; zalegające pokrywy śnieżne 
dłużej utrzymują się po stronie północnej zboczy.
Stojąc przodem do kierunku północnego, w tyle mamy kierunek południowy, z prawej – 
kierunek wschodni, z lewej – kierunek zachodni.

Zadanie 3
Tematy do przygotowania:
1.	Piętra roślinne w Tatrach;
2.	Rzeźba terenu w Tatrach;
3.	Klasyfikacja wód powierzchniowych.
Roślinność u podnóża doliny – lasy jodłowo-bukowe (piętro regla dolnego), powyżej 1200 m 
do 1550 m – świerkowe regla górnego, w górnej części doliny pojawia się kosówka (piętro 
kosodrzewiny, piętro hal i piętro skał i turni.
Charakter skał w Tatrach zaznacza się w wielu szczegółach rzeźby.
Zachodnia część Tatr zbudowana ze skał wapiennych krasowieje, czyli ulega wietrzeniu 
chemicznemu. Powstały tam całe systemy jaskiń i korytarzy podziemnych oraz zapadliska 
i leje krasowe.
Natomiast skały krystaliczne, z których jest zbudowana wschodnia część Tatr, podlegają 
przede wszystkim wietrzeniu mechanicznemu. Powstają iglice, turnie i granie, a w wyniku 
działania lodowców: urwiste zbocza skalne, stopnie i progi.
Typowo wysokogórska rzeźba glacjalna z charakterystycznym progiem (Wielka Siklawa), 
dolina U-kształtna z morenami bocznymi u zboczy.
Dorzecze Wisły, zlewisko Morza Bałtyckiego (wyjątek: Łaba w Sudetach – zlewisko 
M. Północnego, Orawa na Podhalu, Górny Strwiąż k/Ustrzyk Dolnych – zlewisko M. Czarnego).
Śnieżno-deszczowe zasilanie. Duże znaczenie ma retencja na powierzchni ziemi w postaci 
pokrywy śnieżnej. Dwa wysokie stany wody: po zimie (kwiecień) i w czasie najwyższych 
deszczowych opadów (lipiec). Rzeki w górach transportują duże ilości materiału skalnego.
Opady powyżej 1200 mm rocznie.

Zadanie 4
Tematy do przygotowania:
1.	Rodzaje jezior;
2.	Polodowcowa rzeźba Tatr;
Zagłębienia bezodpływowe – jeziora polodowcowe – powstałe w wyniku erozyjnej lub
akumulacyjnej działalności lodowca
Jezioro morenowe – zatamowanie odpływu przez wał morenowy;
Jezioro nadbrzeżne – oddzielone od morza mierzeją;
Jezioro przepływowe – zasilane przez rzekę i oddające nadmiar wody innej rzece;
Jezioro rynnowe – w rynnie polodowcowej;
Jezioro tektoniczne – powstałe na skutek pęknięcia skorupy ziemskiej.


Zadanie 5
Tematy do przygotowania:
1.	Kierunki świata;
2.	Ukształtowanie terenu;
3.	Wysokość bezwzględna i względna.
Kierunki świata omówiono w pkt 2.
Niziny – rozległy obszar o wysokości od 0 do 300 m.n.p.m.; wyżyny – obszar o 
nieznacznych różnicach wysokości względnej powyżej 300 m.n.pm.; góry obszary 
o dużych różnicach wysokości względnej (kilka do kilkunastu m. – pagórki; kilkanaście 
do 300 m – wzgórza; powyżej 300 m. – góry). Poza tym: depresje, szelf, stok kontynentalny, 
rów oceaniczny, basen oceaniczny.
Wysokość bezwzględna – liczona od powierzchni morza;
Wysokość względna – liczona od podstawy góry.

Zadanie 6
Tematy do przygotowania:
1.	Rozkład temperatury w poziomie i w pionie;
Wraz ze wzrostem wysokości temperatura spada. Przy założeniu, że nie ma inwersji 
temperatury, a warunki pogodowe są zbliżone do polskich, temperatura spada średnio 
o 0,6oC na każde 100 m. Z tego względu piętra w górach odpowiadają poszczególnym 
strefom klimatycznym na świecie.
Strefa klimatów równikowych (temperatura wszystkich miesięcy przekracza 20oC, dobowe 
o roczne amplitudy temp. Powietrza sa nieznaczne, opady najwyższe przy zenitalnym 
położeniu Słońca).
Strefa klimatów zwrotnikowych (średnia roczna temp. powietrza wyższa niż 20oC, ale 
najchłodniejszego nie niższa niż 10oC. Wysokie amplitudy temp. Powietrza. Opady 
zróżnicowane od prawie wcale nie występujących w klimacie suchym, po znaczne w okresie 
letnm w klimacie monsunowym).
Strefa klimatów podzwrotnikowych (średnia roczna temp. powietrza wynosi 10 - 20oC. 
Temp. najchłodniejszego miesiąca od powyżej 10oC [w klimacie morskim – szczególna 
odmiana tego klimatu – klimat śródziemnomorski] do poniżej 0oC w klimacie kontynentalnym).
Strefa klimatów umiarkowanych (średnia roczna temp. powietrza wynosi 0 - 10oC, a 
temp. najcieplejszego miesiąca przekracza 10oC. W obrębie tej strefy wyróżnia się 
klimaty morskie, przejściowe i kontynentalne wyróżniające się roczną amplitudą temp. 
powietrza [kontynentalne powyżej 25 oC] i ilością i czasem występowania opadów).
Strefa klimatów okołobiegunowych (średnia roczna temp. powietrza niższa niż 0oC, 
temp. najcieplejszego miesiąca niższa niż 10 oC ilość opadów niższa niż 250 mm. 
W obrębie tej strefy wyróżnia się klimat polarny z temp. najcieplejszego miesiąca 
poniżej 0oC).

Zadanie 7
Tematy do przygotowania:
1.	Znajomość topografii Tatr Wysokich;
2.	Umiejętność czytania mapy.
Czytanie mapy Tatr i umiejętność odnajdywania charakterystycznych miejsc, np. szczytów, 
dolin, przełęczy, jaskiń, jezior itd.

Zadanie 8
Tematy do przygotowania:
1.	Działalność lodowców;
2.	Elementy rzeźby polodowcowej;
3.	Pojęcie granicy wiecznego śniegu.
Niszczcząca, transportująca i akumulacyjna działalność lodowców.
Elementy rzeźby polodowcowej: kar lodowcowy, dolina U-kształtna, muton, misy, niecki, 
moreny, doliny zawieszone, sandry, pradoliny, eratyki, jeziora rynnowe.
Granica wiecznego śniegu występuje powyżej miejsca, gdzie dostawa śniegu równa się 
jego topieniu. 

Zadanie 9
Tematy do przygotowania:
1.	Warunki powstawania lodowców;
2.	Rozkład klimatu na kuli ziemskiej i w warunkach lokalnych spowodowanych dużymi 
różnicami wysokości względnej.
Śniegu musi szybciej przybywać niż się go topi (stosunek opadów atmosferycznych 
do temperatury powietrza). Niska temperatura zmiejsza proces parowania i topienia. 
Lokalnie powstawaniu lodowca nie sprzyjają strome stoki, gdzie śnieg nie może się 
zatrzymać i tam granica wiecznego śniegu przebiega wyżej, ale obniżenia terenu, do 
których spada lawinami śnieg granicę tę obniżają.
Przebieg granicy wiecznego śniegu na kuli ziemskiej.
Rozkład klimatu omówiono przy zadaniu 6.

Zadanie 10
Tematy do przygotowania:
1.	Cechy klimatu w Tatrach.
Klimat w Tatrach jest zróżnicowany w zależności od wysokości. Dodatkowo jest uzależniony 
od ekspozycji stoków, krążenia powietrza, długości zalegania śniegu.
Średnia temperatura roczna w Tatrach wynosi od -4oC do +6oC.

Zadanie 11
Tematy do przygotowania:
1.	Charakterystyka klimatu w Polsce.
Polska leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego, wykazującego cechy przejściowe 
pomiędzy oceanicznym, a kontynentalnym. Cechuje się on zmiennością pogody wywołaną 
napływem różnych rodzajów mas powietrza, np. polarnomorskie znad Islandii,
podzwrotnikowomorskie znad Azorów, polarnokontynentalne z Azji, arktyczne z Arktyki, 
czy podzwrotnikowokontynentalne z Azji Mniejszej i Afryki.

Zadanie 12
Tematy do przygotowania:
1.	Składniki pogody;
2.	Zapis stanów pogodowych na mapie synoptycznej;
3.	Różnice pomiędzy klimatem, a pogodą.
Składniki pogody: temp. powietrza, wilgotność, zachmurzenie, opad, ciśnienie 
atmosferyczne, wiatr.
Klimat (ustalony na podstawie wieloletnich obserwacji) w danym miejscu posiada 
stałe cechy, a pogoda (stan atmosfery w danym miejscu i czasie) ciągle się zmienia.

Zadanie 13
Tematy do przygotowania:
1.	Mechanizm działania wiatru;
2.	Czynniki warunkujące powstawanie określonych układów barycznych na kuli 
ziemskiej;
3.	Dowody na ruch obrotowy i następstwa ruchu obrotowego Ziemi.
Wiatr to poziomy ruch powietrza spowodowany różnicą ciśnień. Wieje zawsze z wyżu do niżu. 
Jego kierunek jest określany jako: ”skąd wieje”, a nie „dokąd wieje”.
Czynniki: różnice temperatury, ciśnienia, działanie sił: odśrodkowej, Coriolisa, 
gradientu barycznego, ekspozycja terenu itd.
Dowody na ruch obrotowy Ziemi: wahadło Foucaulta, wschodnie odchylenie drogi ciał 
swobodnie spadających, stwierdzenie siły odśrodkowej (spłaszczenie Ziemi), stwierdzenie 
siły Coriolisa (wskutek działania siły Coriolisa, wszystkie przedmioty poruszające się 
na półkuli północnej zbaczają w prawo, a na półkuli południowej w lewo od nadanego im 
kierunku)
Następstwa ruchu obrotowego:
Zmiana dnia i nocy, spłaszczenie Ziemi przy biegunach, pozorna wędrówka Słońca, zmiana 
czasu na Ziemi, występowanie pasatów (siła Coriolisa), powstawanie prądów morskich, ślady 
widomego ruchu gwiazd.

Zadanie 14
Tematy do przygotowania:
1.	Rozkład wietrzenia na kuli ziemskiej;
2.	Elementy rzeźby terenu będące wynikiem wietrzenia.
3.	Czynniki wpływające na kształtowanie się procesów wietrzenia mechanicznego 
i chemicznego.
Wietrzenie fizyczne to rozpad skały bez zmiany jej składu chemicznego. Przeważa 
w klimacie gorącym i suchym, gdzie dochodzi do dużych amplitud temperatury i tam 
gdzie często temperatura spada poniżej 0oC (gruz, ziarna, piargi).
Erozja mechaniczne niszczenie podłoża skalnego przez wiatr (deflacja – wywiewanie; 
korazja – szlifowanie; akumulacja – osadzanie; pustynie: hamada – kamienista; serir 
– żwirowa; erg – piaszczysta, wydmy: barchany – na suchych pustyniach; wydmy paraboliczne 
– w klimacie wilgotniejszym), wodę: erozja denna, boczna i akumulacja rzek), lodowiec 
(żłobienie podłoża - pole firnowe, transport (doliny U-kształtne i akumulacja – moreny) 
i morza (działalność budująca – mierzeje i niszcząca – klify).
Wietrzenie chemiczne to rozdrobnienie skał na skutek rozpuszczania, utleniania, uwadniania 
(zwietrzelinowe pokrywy gliniaste, krasowiejące wapienie. (rozpuszczanie skał wapiennych,
 dolomitów i gipsów – odbywa się dzięki wodzie krasowej, zawierającej CO2 i azot; Formy: 
lejki, uwały, polia, ponory, wywierzyska, jaskinie, stalagmity, stalaktyty i stalagnaty)
Czynniki: obecność wody z CO2 i azotem, zmiany temperatury, roślinność, transport materiałów 
przez wiatr, wodę i lodowiec. 

Zadanie 15
Tematy do przygotowania:
1.	Wpływ człowieka na środowisko przyrodnicze;
2.	Przyrodnicze uwarunkowania anomalii w środowisku.
Naturalnym powodem powodzi jest np. nagły napływ ciepłych mas powietrza na tereny pokryte dużą 
ilością śniegu, lub większy niż zwykle jednorazowy opad wywołany zderzeniem się mas powietrza 
o różnicy temperatur (charakterystyczna sytuacja baryczna).
Antropogenicznym powodem powodzi jest np. wycinanie lasów na zboczach, regulowanie biegu rzek 
i betonowanie dna koryta.
Powodziom można zapobiegać poprzez budowę zbiorników retencyjnych.
Naturalnym powodem pustynnienia może być występowanie długotrwałych susz, inwersja temperatury.
Antropogenicznym powodem pustynnienia może być wprowadzanie zanieczyszczenia do atmosfery, 
efekt cieplarniany, wylesianie, obniżanie poziomu wód gruntowych.
Naturalnym powodem osuwania się terenu może być charakterystyczny układ warstw skalnych, 
obfite i długie opady atmosferyczne, trzęsienia Ziemi.
Antropogenicznym powodem powstawania osuwisk może być wylesianie zboczy czy ich zabudowa, 
działalność kopalni głębinowych.

Zadanie 16
Tematy do przygotowania:
1.	Znajomość mapy fizycznej i ekonomicznej świata;
2.	Występowanie ropy naftowej i struktura jej wydobycia.
Węgiel kamienny – USA Zagłębie Apallaskie, okolice Johannesburga w RPA, Zagłębie Ruhry 
w Niemczech, Zagłębie Donieckie na Ukrainie, Zagłębie Karagandzkie w Kazachstanie, 
Zagłębie Kuźnieckie w Rosji, Newcastle w Australii, Nizina Mandżurska w Chinach.
Węgiel brunatny – Zagłębie Łużyckie i Dolnoreńskie w Niemczech, Zagłębie Podmoskiewskie
 w Rosji, Zagłębie Mosteckie w Czechach.
Ropa naftowa – Zatoka Perska, Morze Kaspijskie, na Uralu, Zagłębie Zachodniosyberyjskie, 
nad Zatoką Meksykańską, na Morzu Północnym, nad Zat. Gwinejską, pn.-zach. Chiny.
Gaz ziemny – Zagłębie Donieckie, Ural, Sachalin, pomiędzy morzem Azowskim, a Kaspijskim, 
nad Zat. Meksykańską, G. Skaliste w Kanadzie, Groningen w Holandii.
Rudy żelaza – Kiruna Gallivare, na Ukrainie Krzywy Róg, w Rosji – pd. Ural, w Kanadzie 
Płw. Labrador, we Francji Lotaryngia, Wenezuela, pd.-wsch. Chiny.
Rudy miedzi – zach, część Ameryki Pd. Filipiny.
Cynk i ołów – G. Skaliste, Peru, Japonia.
Sól kamienna – USA, Ukraina, Chiny, Brazylia.

Zadanie 17
Tematy do przygotowania:
1.	Wykorzystanie zasobów z dna oceanów na świecie.
Rybołówstwo, wykorzystanie energii pływów morskich, wykorzystanie soli i wody pitnej 
w procesie odsalania wody morskiej, pozyskanie gazu ziemnego.

Zadanie 18
Tematy do przygotowania:
1.	Piramida wieku;
2.	Struktura demograficzna w Polsce;
3.	Obecne kierunki migracji w Polsce;
4.	Czynniki wpływające na zmiany wartości przyrostu naturalnego i rzeczywistego.
Strukturę demograficzną ludności w Polsce można wyjaśnić na podstawie kształtu piramidy 
wieku, która uwzględnia średnią długość życia ludzi i ilość osób w poszczególnych 
przedziałach wiekowych.
Średnia długość życia ludzi stale wzrasta. Zmniejsza się udział ludzi w wieku 
przedprodukcyjnym w stosunku do ludzi w wieku poprodukcyjnym.
W Polsce np.: zsyłki powstańców na Syberię w XIX w., emigracja w celach zarobkowych 
do USA; deportacja Polaków na roboty przymusowe do Niemiec w czasie II wojny światowej, 
ruchy ludności po II wojnie światowej (zasiedlanie ziem zachodnich, migracje ze wsi 
do miast – praca, nauka, łatwy dostęp do usług, z miast do wsi – względy zdrowotne).
Czynniki wpływające na wzrost lub spadek przyrostu zostały wymienione w zadaniu 19.

Zadanie 19
Tematy do przygotowania:
1.	Działania rządu mające na celu zapewnienie równowagi ilościowej mieszkańców regionu;
2.	Cechy wpływające na wzrost i spadek liczby ludności.
Stworzenie dodatkowych miejsc pracy, a tym samym zmniejszanie procentowego udziału 
bezrobocia, zapewnienie korzystnych warunków dla budownictwa mieszkaniowego, ulgi 
w podatkach od działalności gospodarczej (tworzenie tzw. stref ekonomicznych), 
dotacje dla rodzin biedniejszych, zapewnienie właściwej opieki medycznej, również 
profilaktycznej, dla zamieszkałych osób, właściwe promowanie regionu dla zachęcenia 
przedsiębiorców do inwestowania, czy rozwijania turystyki.
Na wzrost ludności wpływają przede wszystkim cechy wymienione powyżej, ale także 
poziom wykształcenia ludzi, ilość żywności, warunki przyrodnicze terenu, czystość 
środowiska, bezpieczeństwo, jakość życia, niestabilność polityczna.

Zadanie 20
Tematy do przygotowania:
1.	Główne kierunki migracji na świecie;
2.	Historyczne uwarunkowania migracji na świecie;
3.	Podział migracji.
Migracje na świecie: z Europy do Ameryki, Australii, przymusowa emigracja niewolników 
z Afryki do Ameryki Pn., migracje ludności w czasie I i II wojny światowej.
Podział migracji: 
- ze względu na trwałość – stałe (bezpowrotne), okresowe (w celach zarobkowych); 
- ze względu na kierunek – zewnętrzne (zagraniczne), wewnętrzne (krajowe);
- ze względu na przyczyny – ekonomiczne (polepszenie materialnych warunków bytu), 
pozaekonomiczne (przyczyny polityczne, religijne, rodzinne).

Zadanie 21
Tematy do przygotowania:
1.	Rozkład struktury zatrudnienia w różnych państwach świata;
2.	Cechy zatrudnienia w krajach o różnym stopniu rozwoju gospodarczego.
Typ krajów			Rolnictwo		Przemysł		Usługi	
Kraje wysoko rozwinięte	        >20%		        25-30%		        do 70%
Kraje słabo rozwinięte	        <50%		        >25%			>25%

Zadanie 22
Tematy do przygotowania:
1.	Elementy charakterystyczne urbanizacji;
2.	Warunki i możliwości zabudowy w różnych regionach świata.
Urbanizacja to proces zmian w sieci osadniczej polegający na zwiększaniu się roli miast 
w stosunku do osiedli niemiejskich, poprzez rozbudowę miast istniejących czy zakładanie 
miast nowych, przekształcanie dużych wsi w miasta.
Procesy urbanizacyjne: przenoszenie ludności wiejskiej do miast; przestrzenny rozwój 
miast; zwiększanie się liczby ludności zatrudnionej poza rolnictwem; zmiana stylu życia 
z wiejskiego na miejski.
Aglomeracja: zespół miast, z których jedno pełni funkcję nadrzędną.
Konurbacja: kilka miast pełni funkcję równorzędną;
Megalopolis – ogromne obszary zurbanizowane, gdzie zanikają granice pomiędzy miastami.

Tworzenie budynków o znacznej liczbie pięter jest możliwe w miejscach o stabilnym podłożu, 
ze zmniejszonym ryzykiem występowania ruchów tektonicznych.

Zadanie 23
Tematy do przygotowania:
1.	Konwencjonalne i niekonwencjonalne źródła energii;
2.	Porównanie struktury źródeł energii w Polsce i w wybranych innych krajach świata.
97,5% energii elektrycznej w Polsce pochodzi z elektrowni cieplnych (w tym 70% bazuje 
na węglu kamiennym), tylko 2,5% energii elektrycznej produkują elektrownie wodne.
Dla porównania: w Norwegii ponad 99% i w Brazylii ponad 90% energii wytwarza się 
w elektrowniach wodnych; energia może też być wytwarzana za pomocą elektrowni pływowych,
 np. we Francji (Płw. Bretoński); elektrownie atomowe odgrywają dominującą rolę we Francji 
(ponad 70%), Belgii (66%), Szwecji (prawie 50%).


Zadanie 24
Tematy do przygotowania:
1.	Występowanie i wydobycie surowców mineralnych w Polsce.
Surowce energetyczne:
Węgiel kamienny – GOP, ROW, Zagłębie Dolnośląskie i Lubelskie;
Węgiel brunatny – Zagłębie Turoszowskie, Zagłębie Bełchatowskie, Zagłębie w okolicy Konina 
i Turka;
Ropa naftowa – okolice Kamienia Pomorskiego, rejon koło Gorlic i Jasła, Krosno Odrzańskie, 
Bochnia;
Gaz ziemny – okolice Przemyśla, Jarosławia, Lubaczowa, w woj. Zachodniopomorskim.
Surowce hutnicze:
Rudy żelaza – Częstochowa i Zawiercie;
Rudy miedzi – Bolesławiec, Złotoryja, Lubin, Głogów;
Cynk i ołów – Olkusz i Bukowno, Piekary Śląskie;
Surowce chemiczne:
Sól kamienna – Inowrocław, Bochnia, Tarnów, Wieliczka;
Węgiel kamienny, brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny są również surowcami chemicznymi.

Zadanie 25
Tematy do przygotowania:
1.	Zmiany w środowisku naturalnym spowodowane działalnością przemysłową człowieka.
Odnawialne i nieodnawialne (niemożliwe do odtworzenia nawet w ciągu kilkudziesięciu pokoleń) 
zasoby przyrody.
Zasoby nieodnawialne to surowce mineralne, takie jak węgiel kamienny (300 mln lat), rudy 
metali (200 mln lat, sól kamienna, siarka (20 mln lat), ropa naftowa, gaz ziemny (40 mln lat).
Zasoby odnawialne (powietrze, woda, gleba, świat organiczny).
Rozregulowanie funkcji systemu otaczającej nas przyrody, a tym samym utrata jej odporności 
i zdolności do odtwarzania doprowadza do zjawiska nazywanego antropopresją.
Przykłady zmian w środowisku: 
- zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego spowodowane naturalnie (wybuchy wulkanów, 
wyładowania elektryczne, pożary lasów, rozkład substancji organicznych), spowodowane 
przez człowieka (rabunkowa eksploatacja lasów równikowych, emisja zanieczyszczeń przez 
zakłady przemysłowe i środki transportu, stosowanie gazów doprowadzających do powstania 
efektu cieplarnianego czy smogu). Efektem jest zachwianie właściwych proporcji składników 
powietrza (wzrost udziału CO2, CO i SO2 – korozja, ocieplanie klimatu, choroby ludzi, 
zwierząt i roślin);
- zanieczyszczenie wód (zrzuty ścieków do rzek, przenikanie przez grunt ze składowisk 
odpadów przemysłowych i rolniczych, wykorzystanie wody w przemyśle);
- zanieczyszczenie gleb lub ich przekształcanie w nieużytki (chemizacja rolnictwa, 
zanieczyszczenie powietrza i wód, nieprawidłowe składowanie odpadów, obniżanie 
zwierciadła wody; skutki: erozja gleb ich zakwaszenie). 

Zadanie 26
Tematy do przygotowania:
1.	Rola ONZ na świecie;
2.	Przyczyny zmian liczby państw członkowskich w ONZ.
ONZ powstała w czerwcu 1945 r. by bronić pokoju, bezpieczeństwa świata i międzynarodowej 
sprawiedliwości. Początkowo było 51 państw członkowskich, a obecnie jest już ponad 190. 
Aby kolejne państwo mogło być przyjęte, musi być zgoda członków Rady bezpieczeństwa 
(5 stałych członków z Chin, Francji, USA, Wielkiej Brytanii i Rosji oraz 10 niestałych 
wybieranych przez naczelny organ ONZ: Zgromadzenie Ogólne.
W obrębie ONZ działają organizacje:
1. Organizacja ds. Wyżywienia i Rolnictwa FAO – upowszechnianie najskuteczniejszych 
metod wykorzystania zasobów biologicznych Ziemi, a w przypadkach klęsk żywiołowych – 
międzynarodowa pomoc żywnościowa;
2. Konwencja Praw Morza – podział Mórz i oceanów na strefy: 12 (morza terytorialne), 
200 (wyłączna strefa ekonomiczna) i ponad 200 mil morskich (strefa szelfu kontynentalnego).
3. ONZ ds. Oświaty, Nauki i Kultury UNESCO – ochrona środowiska i jego zasobów;
4. Światowa Organizacja Zdrowia WHO – zagadnienia zdrowotności mieszkańców Ziemi na 
tle warunków środowiska;
5. Fundusz Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom UNICEF, i inne.
Zmiany liczby państw członkowskich są wywołane ciągłymi zmianami mapy politycznej świata, 
a generalnie organizacja skupia wszystkie istniejące państwa suwerenne. Państwa uzyskiwały 
suwerenność szczególnie w latach 60-tych, kiedy następował ostateczny rozpad kolonializmu 
i w latach 90-tych po rozpadzie ZSRR, Jugoławii, czy podziale Czechosłowacji na Czechy i 
Słowację.

Zadanie 27
Tematy do przygotowania;
1.	Rola Unii Europejskiej w integracji narodów;
2.	Program pomocy gospodarczej dla nowoprzyjętych państw Unii Europejskiej.
Unia Europejska (dawniej EWG) powstała w 1967 r. Celem głównym jest wytworzenie 
jednorodnego obszaru gospodarczego, zapewniającego swobodny przepływ towarów i usług, 
ludzi i kapitału.
Wewnątrz Unii został utworzony jednolity system prawny, wspólna polityka finansowa, 
handlowa, rolna i przemysłowa.
W celu ujednolicenia poziomu gospodarki, kraje o słabszym jej rozwoju, po spełnieniu 
określonych warunków otrzymują pomoc finansową np. w postaci dotacji z funduszy 
strukturalnych w przypadku tzw. Przyrostu Krajowego Brutto PKB poniżej 75% średniej 
dla Unii. Pomoc ta jest najczęściej bezzwrotna, ale możliwe jest też uzyskanie kredytów 
na bardzo korzystnych warunkach z Europejskiego Banku Inwestycyjnego.

Zadanie 28
Tematy do przygotowania:
1.	Sposoby ochrony przyrody w Polsce.
2.	Rozmieszczenie parków narodowych na mapie Polski.
Podział krajobrazów: 
- pierwotne: bez zmian wprowadzonych przez człowieka z istniejącą samoregulacją;
- naturalne: wprowadzono pewne zmiany, ale bez budownictwa i bez zaburzenia samoregulacji;
- kulturowe: prowadzi się intensywną gospodarkę i budownictwo z naruszeniem samoregulacji;
- zdewastowane: elementy naturalne wyparte przez przemysł i budownictwo.
Podstawowe formy ochrony krajobrazu: rezerwaty przyrody; parki narodowe; parki krajobrazowe; 
obszary chronionego krajobrazu; ochrona pojedynczych elementów i pomniki przyrody.
Najstarszy istniejący park narodowy w Polsce to Białowieski Park Narodowy wpisany na listę 
kultury dziedzictwa narodowego UNESCO.
Inne Parki: Świętokrzyski, Tatrzański, Pieniński, Babiogórski, Ojcowski, Wielkopolski, 
Karkonoski, Kampinoski, Woliński, Słowiński, Bieszczadzki, Roztoczański, Gorczański, 
Wigierski, Drawieński, Poleski, Biebrzański, Gór Stołowych, Magurski, Bory Tucholskie, 
Narwiański.

Zadanie 29
Tematy do przygotowania:
1. Rozwój turystyki i agroturystyki oraz ich wpływ na środowisko naturalne i społeczne.
Turystyka jest dochodowa i ma niewątpliwy wpływ na polepszenie warunków życia mieszkańców 
atrakcyjnego regionu. Wpływa na utrzymanie możliwie niezmienionych warunków miejsc 
atrakcyjnych turystycznie, wpływa na rozwój lokalnej tradycji, wpływa na rozwój transportu.
Niesie też zagrożenia, zaśmiecenie terenu, zanieczyszczenie poprzez środki transportu, 
zakłócanie naturalnej ciszy, zadeptywanie szlaków itp.

Powrót do przykładowych poleceń, ćwiczeń, pytań i testów z geografii

3. Pytania dla maturzystów - zakres I (od mapy do czynników zewnętrznych kształtujących powierzchnię Ziemi)

1. Przedstaw cechy południków i równoleżników przy odwzorowaniach płaszczyznowych 
(azymutalnych), stożkowych i walcowych.
2. Zamień skalę liczbową 1:200000 na mianowaną i liniową.
3. Jeśli odległość między dwoma miejscami w terenie wynosi 3,5 km, a na mapie jedynie 
17,5 cm, to w jakiej skali wykonana jest mapa? Skalę przedstaw jako liczbową, 
mianowaną i liniową.
4. Na mapie w skali 1:500 000 powierzchnia jeziora wynosi 8 cm2. Oblicz rzeczywistą 
powierzchnię jeziora.
5. Wymień przynajmniej po trzy skutki przyrodnicze ruchu obrotowego i obiegowego Ziemi.
6. Najdalej wysunięty na wschód punkt Polski ma współrzędne 50o52’N 24o08’E, a najdalej 
na zachód 52o50’N 14o07’E. Oblicz różnicę czasu słonecznego między tymi miejscami.
7. Czy w Warszawie w dniu końca roku szkolnego, dzień będzie trwał dłużej niż 
w Krakowie? Uzasadnij odpowiedź.
8. Wyjaśnij różnicę pomiędzy względnym i bezwzględnym określaniem wieku skał. 
9. Wymień i scharakteryzuj przynajmniej trzy podstawowe struktury geologiczne.
10. Podaj po dwa przykłady nazw skał magmowych, osadowych i przeobrażonych.
11. Określ czas występowania fałdowań: kaledońskiego, hercyńskiego i alpejskiego.
12. Podziel atmosferę na poszczególne warstwy i scharakteryzuj najniżej występującą.
13. Oblicz wartość temperatury powietrza na szczycie Giewontu, jeśli w Zakopanem 
wynosi ona +10oC. Przyjmij gradient temperatury równy 0,6oC/100m. 
14. Scharakteryzuj profil podłużny rzeki.
15. Przedstaw formy powstałe na skutek niszczącej działalności lodowca.

Powrót do przykładowych poleceń, ćwiczeń, pytań i testów z geografii